بسمه تعالی

سوله سازه ای صنعتی است که به دلیل تامین دهانه های باز با ابعاد وسیع مورد توجه بسیاری از واحدهای صنعتی قرار می گیرد. سوله که در کشور برای بسیاری از واحدهای صنعتی مورد استفاده قرار می گیرد، می تواند از تیرورق، سیستم خرپایی و فضاکار ساخته شود. در این مقاله قصد داریم که به اختصار، درباره ی روند طراحی سوله، ساخت و نصب سوله های مرسوم در کشور (تیر ورق) به بحث بپردازیم. 

مقدمه

سوله  سازه ای با سقف شیبدار است که می تواند در حالت های سقف شیبدار ساده ، سقف تک شیب ، سقف قوسی ، سقف نا متقارن ، سیستم خرپایی و فضاکار طراحی و اجرا شود. سوله ها می توانند شامل طبقه ، جرثقیل و یا تلفیقی از هر دو گزینه باشند.
مراحل ساخت سوله پس از انجام کارهای اداری ، شامل محاسبه و طراحی ، ساخت و نصب می باشد.
مراحل اخذ پروانه ساخت و پایان کار:
1-    تهیه سایت پلان: توسط طراح یا خود مالک با مقیاس دقیق ترسیم می‌شود و ترجیحاً در برگه A3 پرینت می‌گردد. در نقشه سایت پلان علاوه بر ابعاد اطراف زمین و حریم‌های آتش‌نشانی، محل درب ورودی و موقعیت املاک مجاور و خیابان‌های اطراف و جهت شمال و مقیاس نقشه بایستی موقعیت، کاربری و متراژ، ابعاد و فواصل کلیه مستحدثات زمین که مالک به‌عنوان طرح فعلی یا طرح توسعه در نظر دارد، مشخص می گردد. ازجمله: سالن‌های تولید، ساختمان‌های اداری یا کارگری، انبار محصولات یا مواد اولیه دپوها یا تجهیزات و مجتمع‌های روباز، نگهبانی، باسکول، فضای سبز، پارکینگ، محل بارانداز، کنسول ساختمان‌ها، پست برق، تصفیه‌خانه یا سپتیک تانک، مخازن زیرزمینی یا هوایی و جرثقیل‌های روباز.

2-    تائید سایت پلان: پس از تحویل به امور فنی شرکت شهرک‌های صنعتی  در صورت تائید توسط کارشناس مربوطه مهر و امضا می‌گردد و به همراه دو نامه خطاب به سازمان نظام‌مهندسی به مالک بازگردانده می‌شود.
3-    تحویل نامه‌ها: مالک باید بعد از گرفتن حداقل ۴ سری کپی، نامه‌ها را به همراه سایت پلان به دبیرخانه سازمان نظام‌مهندسی تحویل داده و شماره اخذ شده را نزد خود نگه دارد. همچنین مالک باید با در دست داشتن کارت شناسایی معتبر به واحد اشتغال سازمان نظام‌مهندسی مراجعه و نامه‌ها را ممهور به مهر ۱۳۵ کند.
4-    طراحی سازه: مالک به همراه سایت پلان تائید شده و نامه‌های مهرشده به دفتر مهندسی انتخابی خود مراجعه می‌کند و اسناد را به آنجا تحویل می‌دهد. توضیحات مکمل در مورد نوع تولید و مشخصات سالن‌هایی که نیاز دارد ازجمله جنس مصالح، فواصل ستون‌ها، ارتفاع سقف‌ها، تناژ جرثقیل‌ها و احتمالاً مسیر خط تولید یا درهای ورود و خروج، شیوه تهویه و تأمین نور سالن‌ها و... با طراحان مطرح می‌شود. طراح سازه اقدام به طراحی سازه‌های مختلف بتنی یا سوله و ...، شامل اسکلت، فونداسیون، پوشش و ... تهیه می‌کند.
5-    کنترل نقشه‌ها: این مرحله معمولاً توسط خود واحد طراحی انجام می‌گیرد. به‌این‌ترتیب که پس از مهر کردن نقشه‌ها و سایر برگه‌های لازم توسط مهندس محاسب پروژه، نقشه‌ها و سی دی فایل محاسباتی و دفترچه محاسبات و... به یکی از دفاتر کنترل سازه‌های صنعتی که از سازمان مجوز دارند ارسال و توسط کنترلر بررسی می‌گردد. در صورت عدم نقص فنی نقشه‌ها تائید و پاکت و به دفتر طراحی عودت می‌گردد.
6-    امضای قرارداد طراحی و نظارت: مالک و مهندس محاسب پس از تسویه‌حساب مالی، به سازمان مراجعه و پاکت را به واحد ایستایی سازمان می‌برند و نقشه‌ها پس از پرداخت هزینه کنترل سازه به سازمان، ممهور به مهر ایستایی می‌گردد. سپس به واحد ظرفیت اشتغال به کار مهندسان رفته و قرارداد طراحی را در سه نسخه باهم و با نظارت سازمان امضا می‌کنند. همچنین در همان روز می‌توان پس از تعیین مهندس ناظر توسط مالک یا طراح یا سازمان، قرارداد نظارت را نیز با مهندس ناظر امضا نمود. البته بایستی هزینه نظارت طبق تعرفه سالانه نقداً به‌حساب سازمان نظام‌مهندسی واریز گردد.
7-    اخذ پروانه ساخت: مالک سه نسخه قرارداد امضاشده در سازمان را به شرکت شهرک‌های صنعتی برده و پس از امضا و مهر توسط شرکت شهرک‌ها دو نسخه را پس می‌گیرد که بایستی یکی را به سازمان نظام‌مهندسی برگرداند و یکی را به مهندس محاسب و ناظر تحویل دهد. در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت مجوز احداث بدون هیچ هزینه‌ای از سوی شرکت شهرک‌ها صادر می‌گردد. اعتبار مجوز احداث برای زیربنای زیر ۲۰۰۰ متر، یک سال است.
8-    شروع به اجرا: مالک قبل از شروع به اجرا، شروع عملیات را بایستی کتباً به ناظر گزارش دهد. مهندس ناظر بایستی راهنمایی‌های لازم جهت ساخت و انتخاب مجری به مالک بدهد و به‌موقع جهت بازدید از پروژه حاضر شود. مالک قبل از شروع بایستی به واحد کنترل نظارت سازمان نظام مهندسی مراجعه نماید و پرونده نظارت تشکیل دهد. نظارت در سه مرحله فونداسیون، ساخت و نصب در مورد سوله‌ها فرم‌های مربوط به خود را دارد. هرچند معمولاً مراحل بازدید ناظر از پروژه چندین بار بیشتر از سه مرحله خواهد شد. پس از تائید هر مرحله توسط مهندس ناظر در فرم‌های مربوطه مالک بایستی جهت بازدید ناظرین عالی سازمان به واحد نظارت سازمان نیز مراجعه کند و نوبت بازدید بگیرد. ضمناً بایستی از عملیات بتنی، آزمایش بتن و از عملیات فلزی، آزمایش جوش با هزینه مالک گرفته شود. در صورت تخلف مالک یا مجری از طرح‌های تائید شده و ساخت کمتر از متراژ نقشه یا اضافه متراژ یا عدم رعایت استانداردهای اجرایی و فنی و ایمنی و... مهندس ناظر می‌تواند گزارش تخلف را به سازمان و شرکت شهرک‌ها بدهد و حتی عملیات را متوقف کند؛ و یا پایان کار را تائید نکند. لذا هرگونه تغییری یا ابهامی باید با هماهنگی مهندس محاسب و ناظر صورت گیرد.
9-    پایان کار: پس از اتمام پروژه سوله‌ها و ساختمان‌های اداری و تائید توسط مهندس ناظر و سازمان نظام‌مهندسی در فرم پایان کار مالک با این فرم به شرکت شهرک‌ها مراجعه نموده و مجوز تولید برای او صادر خواهد شد.
توصیه‌های مهم:
انتخاب تیم طراحی و مشاوره:  توصیه می‌شود تولیدکنندگان محترم قبل از تهیه سایت پلان علاوه بر مشاوره با کارشناسان امور فنی شرکت شهرک‌های صنعتی، با مشاوران خبره در زمینه سازه و محوطه‌سازی و جانمایی (عمران و معماری)، کاربری و بهره‌وری (صنایع)، تأسیسات (مکانیک و برق) و همچنین در امور مربوط به صنعت خودشان با تولیدکنندگان قبلی آن صنعت مشورت‌های لازم را انجام دهند. برخی موارد که باید در حین ترسیم سایت پلان و جانمایی المان‌ها لحاظ شود:
1-    تأمین نور مناسب سالن‌های تولید و استفاده حداکثر از نور طبیعی با زاویه تابش مناسب مانند استفاده از پنجره‌های دیواری یا پوشش شفاف قسمتی از سقف.
2-    تأمین تهویه مناسب با توجه به نوع آلودگی‌های احتمالی تولید مانند استفاده از مانیتور روی تاج سوله
3-    در نظر گرفتن فضای توسعه آینده تولید یا ساختمان‌های اداری
4-    در نظر گرفتن احتمال آتش‌سوزی و پیش‌بینی برای عدم سرایت آتش به قسمت‌های مختلف
5-    در نظر گرفتن فضای مناسب برای پارکینگ وسایل نقلیه مشتریان و پرسنل
6-    در نظر گرفتن نزدیکی انبار مواد اولیه به شروع خط تولید و نزدیکی انتهای خط تولید به انبار محصولات با فضاهای مجزا
7-    در نظر گرفتن فضای مناسب برای تخلیه مواد اولیه و بارگیری محصولات
8-    در نظر گرفتن فضای لازم برای دور زدن ماشین‌های سنگین در صورت نیاز
9-    در نظر گرفتن الزامات شرکت شهرک‌ها مثل حداقل ۳۵% زیربنا و حریم‌های آتش‌نشانی
10-    در نظر گرفتن فضای سبز مناسب برای تصفیه و تلطیف هوا و زیبایی و طراوت محیطی کارخانه
11-    در نظر گرفتن محل در ورودی زمین با توجه به دسترسی به خیابان‌های اصلی‌تر و نزدیکی به ساختمان‌های اداری و تولید و...
12-    محل قرارگیری ساختمان اداری با توجه به نوع تولید، تسلط به کارگران، سروصدای آزاردهنده، ارتعاش یا تشعشعات ناشی از تولید، آلودگی‌های تولید و...
13-    عدم تلاقی ورودی‌ها و خروجی‌ها با سیستم سازه‌ای ازجمله بادبندها
14-    در مورد متراژ و محل ساختمان اداری باید مواردی چون تعداد و جنسیت پرسنل، تعداد شیفت کاری کارخانه، نیاز به فضاهایی چون اداری، مدیریت، حسابداری، سرویس بهداشتی، استراحت و رختکن کارگران، غذاخوری، آشپزخانه یا آبدارخانه، فضای منشی، اتاق جلسات، سوئیت مهمان و نگهبانی یا سرایداری و انباری و... را در نظر گرفت.
مهم‌ترین وظیفه یک طراح خوب سازه، سبک‌سازی سازه و کاهش قیمت تمام‌شده پروژه ضمن رعایت کلیه استانداردهای ملی و بین‌المللی می‌باشد که بسیار به دانش و تجربه طراح برمی‌گردد. اینکه از چه مصالحی و سیستمی استفاده شود، بتنی یا فلزی، سوله یا خرپا یا سازه فضاکار، سوله معمولی یا قوسی، یک یا چندطبقه، ابعاد دهانه‌ها و ارتفاعات و شیب سقف‌ها و...
 سوله خوب چیست! برای اینکه بدانید چه عواملی در وزن سوله شما مؤثر هستند خوب است مقاله مقایسه وزن واحد سطح سوله‌ها» را که توسط آقای خالدان در مجله تخصصی نظام‌مهندسی اصفهان (نما) چاپ‌شده، مطالعه نمایید.
مسائل اجرایی: توصیه می‌شود قبل از شروع به ساخت سوله یا فونداسیون دیوارچینی و حصارکشی محوطه انجام شود تا امنیت نسبی برای تخلیه مواد و مصالح بعدی ایجاد شود. تصمیم‌گیری در مورد انتخاب تراز کف سالن‌ها و ساختمان‌ها با توجه به شیب زمین و مقدار خاک‌ریزی و خاک‌برداری و مقاومت خاک منطقه و سوار بودن محوطه به خیابان‌ها برای دفع آب‌های سطحی و ... بسیار مهم می‌باشد.
انتخاب مجری: یکی از مهم‌ترین تصمیمات مالک برای ساخت کارخانه انتخاب سازنده می‌باشد که با توجه به طیف وسیع و متفاوت سازندگان، اهمیت کیفیت کار و تجربه سازنده، بسیار در آینده پروژه تأثیرگذار خواهد بود. از تعطیلی پروژه به دلیل عدم تائید کار توسط ناظر گرفته تا عدم تطابق وزن سوله روی باسکول رفته با برآورد قبلی طراح و اختلافات مالی و تأخیرها و خطرات ناشی از عدم رعایت استانداردها به‌ویژه جوش و تنش‌های ناشی از نقص عضو که سازه را آماده انفجار می‌کند و... لذا توصیه می‌شود قبل از عقد قرارداد اجرا در مورد اطمینان از کیفیت اجرای سازنده و وجهه و برند شرکت سازنده تحقیق نمایید و فقط قیمت ارائه‌شده را مقایسه نکنید.
جهت هرگونه مشاوره می‌توانید با شماره ۳۱۳۴۷۲۱۰۹۵ داخلی ۲ از ساعات ۸:۳۰ تا ۱۷ تماس بگیرید.

 

 

 

مباحث طراحی سوله

بخش اول : کسب اطلاعات مورد نیاز سوله مورد نظر
بخش دوم : طراحی و محاسبه سوله مورد نظر
بخش سوم : تهیه ی دفترچه محاسبات و نقشه های اجرایی

بخش اول : کسب اطلاعات مورد نیاز سوله مورد نظر 
در این قسمت مهندس محاسب جهت طراحی سوله نیازمند اطلاعاتی مانند : نوع تیپ زمین ساختگاه ، نتایج آزمایش های بتن و مکانیک خاک ، سایت پلان سوله مورد نظر ، شهر محل احداث ، تناژ جرثقیل و.... می باشد.
بخش دوم : طراحی و محاسبه سوله مورد نظر
در این قسمت با داشتن اطلاعات مورد نیاز محاسبه سوله طبق مراحل زیر انجام می شود.
1.محاسبه بارهای وارد بر سوله اعم از بار باد ، برف ، زلزله ، بار مرده و بار جرثقیل (که به صورت یک بار زنده در نظر گرفته می شود) با استفاده از آیین نامه مبحث 6 مقررات ملی ساختمان-بارهای وارد بر ساختمان
2.مدل سازی سوله در نرم افزار های طراحی مانند Sap 2000
3.بارگذاری سوله مورد نظر در نرم افزار Sap 2000 با استفاده از مقادیر بدست آمده در بند 1
4.تنظیم پارامترهای تحلیل و طراحی در نرم افزار Sap 2000
5.آنالیز و طراحی سوله مورد نظر و بدست آوردن بهینه ترین حالت ممکن
6.کنترل جابجایی های مجاز سوله
7.استخراج عکس العمل های تکیه گاهی از نرم افزار Sap 2000 جهت طراحی فونداسیون سوله
8.طراحی فونداسیون سوله به صورت دستی یا به وسیله ی نرم افزار Safe

بخش سوم : تهیه ی دفترچه محاسبات و نقشه های اجرایی
دفترچه محاسبات شامل: نحوه ی محاسبه بارهای باد ، برف ، زلزله ، جرثقیل و ...  ، کنترل های کمانش موضعی و ... ، طراحی ورق های اتصال فلنجی ، طراحی کف ستون ها ، ستون های باد ، پرلین ها ، استرات ها ، کنترل کفایت بادبندهای سقف و در راستای طول سوله ، کنترل واژگونی سوله ، طراحی و کنترل کفایت بولت ها ، طراحی سینه بندها و .... بر اساس مبحث 10 مقررات ملی ساختمان- طرح و اجرای ساختمان های فولادی و نشریه 325- ضوابط طرح و محاسبه ی ساختمان های صنعتی فولادی می باشد.
پس از تهیه ی دفترچه ، مهندس محاسب نقشه های اجرایی را در قالب فایل اتوکد یا نرم افزار تکلا استراکچر به انضمام تمامی جزئیات مورد نیاز تیم ساخت و اجرا تهیه می نماید.
نکاتی در مورد طراحی سوله
-    در صورتی که زمین ساخت از نظر ابعادی محدود باشد ، استفاده از فونداسیون منفرد با احتساب برون محوری ستون ، نسبت به فونداسیون نواری به دلیل اقتصادی تر بودن توصیه می شود.
-    پیشنهاد می شود که از روش طراحی تنش مجاز استفاده شود. تجربه نشان می دهد که در مبحث طراحی سوله استفاده از روش حالات حدی اقتصادی نمی باشد.
-    بدیهی است هرچه شیب بام کمتر شود سطح بارگیر آن بیشتر شده در نتیجه سازه سنگین تر خواهد شد.
-    در صورت جوابگویی ، ستون های تک شیب یکسره نسبت به سایر انواع ستون ها اقتصادی ترند.(این فرضیه ممکن است در بعضی موارد برقرار نباشد.)
-    با توجه به عرض ورق 150 سانتی متر ، توصیه می شود که برای داشتن کمترین پرت ورق ، از عرض بال های 15 ، 16.66 ، 18.75 ، 20 ، 21.5 ، 25 و  30 سانتی متر در طراحی استفاده شود.
-    در صورتیکه جابجایی سوله در کنج سوله  جوابگو نباشد باید ارتفاع جان مقطع ستون یا رفتر یا هر دو در محل چشمه اتصال بیشتر شود.
-    در صورتیکه جابجایی سوله در تاج تحت اثر بار برف بیش از حد مجاز باشد ، جهت اضافه کردن ارتفاع مقطع رفتر در محل تاج ، می توان از ماهیچه ی تاج استفاده کرد و در محل تاج مقطع را غیر منشوری درنظر گرفت.
-    در صورتیکه جابجایی سوله در تراز جرثقیل بیش از حد مجاز باشد ، می توان ارتفاع جان ستون در تراز جرثقیل را افزایش داد.
-    هنگامی که آپلیفت (بالا کشندگی) فونداسیون جوابگو نباشد ، در صورتی که دور تا دور سوله آجرچینی شود ، می توان به جای آجرکاری با آجر مجوف و ملات ماسه سیمان با جرم واحد حجم 850 کیلوگرم بر متر مکعب ، از آجرکاری با آجر سفال و ملات ماسه سیمان با جرم واحد حجم 2100 کیلوگرم بر متر مکعب استفاده کرد. (به شرطی که سوراخ ها با ملات پر شوند.)
-    در صورت وجود جرثقیل یا طبقه در سوله ، به دلیل احتمال غلبه زلزله در ترکیبات بار ، توصیه می شود در راستای طول از بابندهای  دوبل نبشی یا دوبل ناودانی استفاده شود و از استفاده میلگرد در این نوع سوله ها خود داری گردد.

با آرزوی بهروزی
منبع : واحد طراحی سوله پرداز سپاهان
تماس با ما